Thiết kế trang phục dân tộc không chỉ là việc tái hiện lại những bộ cổ phục trong lịch sử, mà còn là quá trình nghiên cứu văn hóa, mỹ thuật và tinh thần của từng thời kỳ để chuyển hóa thành ngôn ngữ sáng tạo mới.

Từ áo Nhật Bình của triều Nguyễn, họa tiết cung đình mang tính biểu tượng cho đến cảm hứng từ nghệ thuật thời Lý, nhiều sinh viên Monster Lab đang tiếp cận thiết kế trang phục dân tộc như một cách kể lại câu chuyện văn hóa Việt Nam bằng tư duy thị giác đương đại.

Thông qua việc nghiên cứu lịch sử, chất liệu trang trí và ý nghĩa biểu tượng trong mỹ thuật truyền thống, các tác phẩm không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn cho thấy khả năng kết nối giữa di sản văn hóa và sáng tạo hiện đại.

Áo Nhật Bình – Di sản cung đình trong lịch sử trang phục Việt

Áo Nhật Bình là một trong những biểu tượng tiêu biểu của mỹ thuật cung đình triều Nguyễn, đồng thời cũng là nguồn cảm hứng quan trọng trong nhiều dự án thiết kế trang phục dân tộc hiện nay.

Nguồn gốc của áo Nhật Bình là loại áo Phi phong của triều Minh, được triều Nguyễn tiếp thu, cải cách thành kiểu áo Phi phong đối khâm với những nét riêng, rất đặc sắc.

Áo có phần cổ thiết kế hình chữ nhật to bản, hai vạt được cố định bằng dây buộc, khi mặc vào thì phần trước ngực được ghép lại thành một hình chữ nhật nên mới có tên là áo Nhật Bình.

Khắp thân áo thường được trang trí lộng lẫy bằng các hoa văn dạng tròn dạng phụng ổ, loan ổ đan xen với các hình hoa lá, chữ Phúc, chữ Thọ… đính kim tuyến lấp lánh.

Trừ Nhật Bình dành cho bậc hoàng hậu, các kiểu áo Nhật Bình khác ở tay áo đều có dải màu ngũ hành: lục, vàng, xanh, trắng, đỏ khiến loại trang phục này càng thêm rực rỡ.

Từ cuối thế kỷ XIX trở về sau, áo Nhật Bình được phối với quần màu trắng, đội khăn vành to bản.

Sau năm 1945, áo Nhật bình lan tỏa ra dân gian, được phụ nữ Huế rất yêu thích, thường chọn làm lễ phục trong đại sự hôn lễ của mình. Từ một loại trang phục chỉ dành cho nữ giới quý tộc chốn cung đình, áo Nhật Bình đã trở thành một phần quan trọng trong dòng chảy thiết kế trang phục dân tộc Việt Nam đương đại.

Thiết kế trang phục với họa tiết chữ Phước

Tiếp tục với nguồn cảm hứng từ áo Nhật Bình, sinh viên Phạm Phước Hồng – Khóa 8 ngành Concept Art & Illustration đã sáng tạo thêm hoa văn “Phước” trong tác phẩm của mình.

Phước Hồng cho biết: “Hoa văn chữ Phước được lấy cảm hứng từ sự trùng hợp giữa họ của dòng tộc hoàng gia nhà Nguyễn “Nguyễn Phước” và tên đệm của em “Phước Hồng”, cộng thêm bối cảnh của tác phẩm là vào cuối thời Nguyễn → nên em đã chọn chữ Phước làm nhân vật chính của hoa văn này”.

Chữ Phước nằm ở giữa trung tâm tạo với chim phượng phía dưới và đóa hoa cát tường ở phía trên. Chữ “Phước” lấy từ họ của hoàng thất, mang hàm ý cầu mong phước lành, bình an. Chim phượng là loài chim biểu tượng cao quý cho người phụ nữ, đặc biệt là trong hoàng tộc. Hoa cát tường là loài hoa mang ý nghĩa “may mắn, hạnh phúc”, phù hợp với chữ “Phước”; ngoài ra, hoa cát tường mang vẻ đẹp mong manh, nhẹ nhàng nhưng thực tế đây là 1 loài hoa chống chịu rất tốt với khí hậu khắc nghiệt, nên nó còn là biểu tượng cho ý chí kiên cường, dũng cảm → phù hợp để khắc họa đức tính của người phụ nữ Việt Nam từ thời cổ xưa đến nay.

Trong giới hạn của tác phẩm này, hoa văn được Phạm Phước Hồng sáng tạo với mục đích là biểu tượng cho nữ hậu duệ của hoàng tộc nhà Nguyễn, hoa văn sẽ thêu trang trí lên trang phục của thái hậu, hoàng hậu, công chúa có địa vị cao trong hoàng thất. Bối cảnh là lễ mừng sinh nhật công chúa nhà Nguyễn, nên treo cờ trang trí.

Thiết kế trang phục dân tộc lấy cảm hứng từ Nghệ thuật thời Lý

Nghệ thuật thời Lý không chỉ đơn thuần là sự kết hợp giữa tôn giáo và triết lý mà còn là sự kết hợp giữa yếu tố tôn giáo và dân tộc; đồng thời, nghệ thuật thời Lý đã để lại những dấu ấn sâu sắc trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam và có ảnh hưởng lớn đến nghệ thuật hiện đại. Sự phong phú của hình tượng nghệ thuật thời Lý cũng cho thấy tín ngưỡng và tâm linh trong đời sống xã hội đương đại là một phần không thể thiếu để tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng của nước Việt.

Lấy cảm hứng từ trang phục cung đình thời Lý, sinh viên Phạm Thị Thùy Linh – Khóa 11 chuyên ngành Concept Art & Illustration đã vẽ hình tượng tiên nữ với những dấu ấn văn hóa rất đậm nét.

Xem thêm toàn bộ nghiên cứu tạo hình, thiết kế trang phục của Phạm Thị Thùy Linh tại đây.

Ngày nay, việc nghiên cứu lịch sử mỹ thuật và văn hóa dân tộc đang trở thành nền tảng quan trọng trong quá trình thiết kế trang phục dân tộc. Không chỉ giúp người học mở rộng tư duy sáng tạo, quá trình này còn góp phần gìn giữ và làm mới các giá trị văn hóa Việt Nam thông qua ngôn ngữ thiết kế hiện đại.