Các bạn mới học vẽ có thể từng vò đầu bứt tai: “Em vẽ màu chán quá”, “Màu bẩn quá” hoặc “Màu xấu quá!”. Tuy nhiên, dưới góc nhìn mỹ thuật, nhận định ấy màu xấu hay màu đẹp chưa hoàn toàn chính xác hay đúng hơn là cách nhận xét đó chưa đúng.

Trong hội họa, rất khó để khẳng định một màu sắc nào đó là “đẹp” hay “xấu” một cách tuyệt đối. Điều quyết định hiệu quả thị giác của màu sắc nằm ở cách chúng được sử dụng trong mối quan hệ với nhau, trong bối cảnh cụ thể và nhằm phục vụ một mục đích biểu đạt nhất định.

Nói cách khác, không có màu xấu, chỉ có màu được dùng chưa đúng.

Màu sắc luôn mang tính tương đối

Màu sắc không tồn tại độc lập. Một màu đỏ đặt cạnh màu xanh lá sẽ tạo cảm giác mạnh mẽ và tương phản, nhưng nếu đặt cạnh màu tím hoặc nâu, cảm giác thị giác lại hoàn toàn khác. Vì vậy, để hiểu thế nào là màu đẹp, người học vẽ cần nhìn màu sắc trong tương quan tổng thể thay vì đánh giá từng màu riêng lẻ.

Điều này đã được nhiều họa sĩ khai thác trong lịch sử mỹ thuật.

Trong tác phẩm The Night Café, Vincent van Gogh sử dụng những gam đỏ và xanh lá vốn được xem là “chói” và khó phối hợp. Tuy nhiên, chính sự đối chọi ấy lại tạo ra cảm giác căng thẳng, ngột ngạt mà ông muốn truyền tải về không gian quán cà phê. Nếu đánh giá từng màu riêng lẻ, nhiều người có thể cho rằng chúng “khó nhìn”. Nhưng trong ngữ cảnh của tác phẩm, chúng lại hoàn toàn hợp lý.

Màu đẹp là màu phục vụ đúng mục đích

Trong minh họa và thiết kế, màu sắc luôn gắn liền với chức năng.

Một bộ minh họa dành cho trẻ em thường sử dụng gam màu tươi sáng để tạo cảm giác vui vẻ và thân thiện. Trong khi đó, những bộ phim kinh dị lại thiên về màu lạnh hoặc màu giảm bão hòa nhằm khơi gợi sự bất an.

Bộ phim hoạt hình Spider-Man: Into the Spider-Verse là ví dụ tiêu biểu cho việc sử dụng màu sắc có chủ đích. Những gam màu neon rực rỡ, tương phản mạnh được dùng xuyên suốt để phản ánh tinh thần trẻ trung, năng động và mang hơi hướng truyện tranh. Nếu áp dụng bảng màu này cho một bộ phim lịch sử nghiêm túc, rất có thể nó sẽ trở thành một lựa chọn “sai”. Nhưng trong ngữ cảnh của Spider-Verse, đó lại là một quyết định xuất sắc.

Phối màu đẹp không phụ thuộc vào bản năng mà cần kiến thức nền tảng

Nhiều bạn mới học vẽ thường gặp khó khăn với màu sắc vì thiếu kiến thức về các nguyên lý cơ bản như:

• Quan hệ nóng – lạnh.
• Độ bão hòa (saturation).
• Sắc độ (value).
• Tương phản màu.
• Hòa sắc và nhịp điệu màu sắc.

Khi chưa hiểu những nguyên lý này, người học dễ sử dụng tất cả các màu ở trạng thái nguyên chất và cùng độ bão hòa. Kết quả là bức tranh trở nên rối mắt, thiếu điểm nhấn và khó tạo cảm xúc.

Ngược lại, các họa sĩ như Claude Monet cho thấy rằng ngay cả những gam màu xám, nâu hay xanh lục nhạt cũng có thể trở nên vô cùng tinh tế khi được đặt trong mối quan hệ phù hợp. Trong loạt tranh Water Lilies, Monet không phụ thuộc vào những màu sắc rực rỡ mà tập trung vào sự thay đổi sắc độ và nhiệt độ màu để diễn tả ánh sáng tự nhiên.

Học màu là học cách quan sát

Một trong những thay đổi lớn nhất khi học mỹ thuật là người học bắt đầu nhận ra rằng thế giới không đơn giản được tạo nên từ những màu sắc có tên gọi rõ ràng như đỏ, vàng hay xanh dương.

Một bức tường trắng dưới ánh hoàng hôn có thể mang sắc cam. Một vùng da người trong bóng râm có thể xuất hiện màu xanh tím. Một chiếc lá cây không phải lúc nào cũng là màu xanh lá.

Chính khả năng quan sát những biến đổi tinh tế ấy mới là chìa khóa để sử dụng màu sắc hiệu quả.

Đây cũng là lý do vì sao trong quá trình học vẽ cơ bản tại Monster Lab Academy sinh viên luôn được nghiên cứu và thực hành sao chép lại tự nhiên. Chúng ta có thể thấy rất rõ trong tự nhiên màu sắc luôn có sự cần bằng, học từ tự nhiên là cách học dễ dàng nhất để các bạn có thể biết cách sử dụng màu.

Trong nghệ thuật, màu sắc không có đạo đức để trở thành “tốt” hay “xấu”. Một màu bị xem là khó dùng ở bối cảnh này hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn tuyệt vời ở bối cảnh khác. Điều tạo nên một bảng màu đẹp không nằm ở việc lựa chọn những màu sắc “an toàn”, mà nằm ở khả năng hiểu và kiểm soát mối quan hệ giữa chúng.

Vì vậy, thay vì nói rằng mình “dùng màu xấu”, có lẽ người học vẽ nên tự hỏi: Mình dùng màu này ở đây đã đúng chưa nhỉ? Bởi suy cho cùng, hội họa không phải là cuộc thi xem ai dùng màu đẹp nhất, mà là hành trình học cách khiến màu sắc nói lên nỗi lòng của họa sĩ.